brain road 600p pslr 0585Mensen die het hebben meegemaakt weten het zeker: er is leven na de dood. Een bijna-dood ervaring maakt je geest los uit je lichaam, voert je naar een stralend licht in de verte, naar lichtende gestalten.

Een overweldigend gevoel van rust en vrede maakt zich van je meester en je wilt niet meer terug naar je lichaam en je aardse sores. Maar dat gebeurt wel. Opeens wordt je “teruggezogen” naar je lichaam, weg uit het licht, weg van de vrede, de rust. Het zal je leven voorgoed veranderen, je weet nu wat er komt als je dood gaat en je kunt ernaar verlangen. Maar heb je écht een kijkje in het hienamaals genomen of gebeurde er iets anders?

Cardioloog Pim van Lommel heeft voor het eerst op grote schaal onderzoek gedaan naar het verschijnsel bijna-dood ervaring (BDE) bij patiënten die succesvol gereanimeerd werden na een hartstilstand. Hij heeft erover gepubliceerd in “The Lancet” een respectabel wetenschappelijk tijdschrift en heeft er later het boek “Eindeloos bewustzijn” over geschreven. Zijn grote verdienste is dat hij het taboe op BDE heeft doorbroken. Er is meer begrip bij familie en vrienden voor de impact die een BDE heeft. En mensen die zo’n ervaring hebben gehad durven er makkelijker over te praten, zonder bang te zijn voor gefronste wenkbrauwen of meewarige blikken. Minder bijval krijgt van Lommel van wetenschappers, voor zijn bewering dat BDE alleen te verklaren is als bewustzijn buiten het brein kan bestaan. Hij ziet het brein als een soort ontvanger die door een alom tegenwoordig “eindeloos bewustzijn” (de zender) wordt gebruikt om zich te manifesteren als de persoonlijkheid, het bewustzijn, het zelf van de eigenaar van het brein. De kwantumfysica, met name non-lokaliteit, wordt erbij gehaald om de communicatie tussen brein en het eindeloze (non-lokale) bewustzijn te verklaren.  Als argument dat het bewustzijn buiten het lichaam bestaat voert hij aan dat mensen die een BDE meemaken naderhand melden dat ze hun omgeving hebben waargenomen vanuit een perspectief dat onmogelijk is voor een patiënt die op een bed of operatietafel ligt. Vaak van bovenaf, soms toekijkend op de eigen reanimatie. Een ander argument voor bewustzijn buiten het brein, aldus van Lommel, is het feit dat de BDE optreedt bij een hartstilstand en er dus geen zuurstoftoevoer meer is naar het brein. Op de EEG is geen enkele activiteit van het brein meer waar te nemen tijdens de BDE, de patiënt is klinisch dood volgens van Lommel. Maar, zoals neuroloog Kevin Nelson zegt (in relatie tot van Lommel) “cardiologen weten onvoldoende waartoe het brein in staat is” [1]. Neuroloog Dick Swaab noemt de hypothese van van Lommel “buitenissig” en “totaal onwetenschappelijk” en strijdig met de bevindingen van maar liefst vier Nobelprijs winnaars [2]. Robbert Dijkgraaf (voormalig president van de KNAW) merkt op dat “mensen een onweerstaanbare drang hebben om in de kwantumfysica de oplossing van overklaarbare problemen te zoeken”. Hij laat geen spaan heel van de kwantumfysica van Van Lommel [2]

Weinig neurologen geloven tegenwoordig nog dat een bijna dood ervaring iets met het hiernamaals te maken heeft. Het wordt steeds duidelijker dat het brein zelf de bijna-dood ervaring creëert, doordat bepaalde functies ontregeld zijn geraakt. Die ontregeling kan veroorzaakt worden door zuurstofgebrek in de hersenen tijdens een hartstilstand. Maar ook bij mensen die niet in levensgevaar verkeren kan een BDE optreden. Dat gebeurt zelfs vaker dan bij mensen met een hartstilstand. Bij mensen die flauwvallen bijvoorbeeld of een traumatische ervaring meemaken. Dus bij mensen die helemaal niet bijna dood zijn [3]. Dat het brein zelf de BDE-achtige ervaringen construeert wordt uit allerlei onderzoek steeds aannemelijker en duidelijker. Lees hierover vooral “De goddelijke hersenstam” van Kevin Nelson en “Wij zijn ons brein” van Dick Swaab.  Daarnaast zijn er de beschrijvingen van BDE-achtige ervaringen die kunnen worden opgeroepen via manipulatie van de input van de zintuigen, zoals Henrik Ehrsson van het University College London demonstreerde met virtual reality. Of met elektrische beïnvloeding van bepaalde hersengebieden zoals Olaf Blanke van de Technische Hogeschool Lausanne aantoonde.

Dat BDE als bewijs voor het hiernamaals door de nieuwste wetenschappelijke inzichten naar de prullenbak wordt verwezen, betekent een totale ommekeer van de betekenis van de BDE voor diverse religies. De gedachte dringt zich namelijk op dat de BDE eerder gezien moet worden als oorsprong van een religie dan als bewijs van haar gelijk! Het feit dat de meeste religies een vredig en stralend verlicht  hiernamaals verkondigen, waar de geest naartoe verhuist als hij het lichaam verlaat, lijkt hiervoor een sterke aanwijzing. Kevin Nelson hierover: “Ik denk dat er geen twijfel is dat voor veel religieuze denkbeelden de BDE het beginpunt is” [1]. Het brein als de schepper van het hiernamaals!

Veel mensen die het bestaan van een hiernamaals als zingeving voor hun huidige bestaan zien hebben de BDE en het onderzoek van van Lommel omarmd als “wetenschappelijk bewijs” voor een voortbestaan na de dood. Het lijkt er echter op, dat de BDE als bewijs voor een leven na de dood het zoveelste slachtoffer gaat worden van de voortschrijdende wetenschap met als belangrijkste dader de onvoorstelbare creativiteit van ons eigen brein.

 

[1] Interview Kevin Nelson, Volkkrant 19 november 2011
Ook de moeite waard: Interview Kevin Nelson in CultureLab en discussie in Discovery News
[2] Geciteerd uit Wij zijn ons brein van Dick Swaab
[3] Uit De Goddelijke Hersenstam van Kevin Nelson
 
 
Foto: Milford Road, New Zealand